Safe & Together eredua: haurtzaroa babestea erasotzailearen jokabide-eredutik abiatuta

Genero-indarkeriazko kasu batean haurrak tartean daudenean, esku-hartze osoa gidatu behar duen galdera ez da «zergatik ez du amak babesten?». Baizik eta «zein da erasotzailearen jokabide-eredua eta nola ari da familia honi eragiten?». Ikuspegi-aldaketa hori da Safe & Together ereduaren muina: Escuela de Control Coercitivo-k euskarara egokitu duen esku-hartze esparrua, eta profesionalentzako gure prestakuntza egituratzen duena.

Blogeko lehen baliabide honek eredua laburbiltzen du eta A3an deskargatu eta inprima daitekeen infografia bat jartzen du zure eskura, lantaldeetan, auzitegietan, gizarte-zerbitzuetan eta ikasgeletan kontsultatu eta erabiltzeko.

Zer da Safe & Together eredua

Safe & Together™ eredua erasotzailearen jokabide-ereduan oinarritutako esku-hartze esparru bat da (perpetrator pattern–based), David Mandelek sortua eta Safe & Together Institute-k garatua. Nazioarteko erakunde honek haurtzaroaren babeseko, familia-zerbitzuetako eta auzitegietako profesionalak prestatzen ditu hogei herrialde baino gehiagotan.

Escuela de Control Coercitivo-k eredua euskarara egokitzen du. Ez dira bi esparru desberdin, ezta lehian dauden bi sistema ere: eredu bera da, euskal esparru profesional eta instituzionalerako landutako terminologia eta tresnekin.

Bere logika esaldi batean laburbil daiteke: haurtzaroa babesteko, lehenik guraso erasotzailearen indarkeria- eta kontrol koertzitibo-eredua ebaluatu behar da (normalean aita), arriskuaren eta kaltearen iturri gisa. Orduan bakarrik balora daiteke behar bezala guraso babeslearen babes-ahalegina (normalean ama), harekin bat egin ahal izateko babes-lanean.

Ereduaren hiru printzipioak

Eredua edozein erabaki profesional gidatzen duten hiru printzipiotan oinarritzen da:

1. Haurra seguru eta amarekin batera mantentzea. Segurtasuna, traumaren susperraldia eta egonkortasuna eta zaintza lehenesten ditu.
2. Amarekin lankidetzan aritzea, lehenetsitako jarrera gisa. Biderik efizienteena, eraginkorrena eta haurrarengan zentratuena da.
3. Erasotzailearekin esku hartzea, arriskua eta kaltea murrizteko. Aita gisa inplikatzea, kontuak ematea eta auzitegiekin lan egitea.

Kalterako bide anitzak

Ereduaren ekarpenik baliagarrienetako bat da argi uztea nola kaltetzen dituen erasotzailearen ereduak haurrak aldi bereko hainbat bidetatik, eta ez soilik eraso zuzenaren bidez.

Arriskuaren jatorria erasotzailearen jokabide-eredua da, ama biktimaren aurkako kontrol koertzitibo gisa eta haurrak kaltetzera bideratutako ekintza gisa gauzatzen dena. Hortik, kaltea hedatu egiten da:

• Amaren gaitasunean duen eragina: depresioa, trauma osteko estres-nahastea, antsietatea edo substantzia-gehiegikeria; guraso-autoritatea galtzea; energia erasotzailea kudeatzen xahutzea, hazkuntzan aritu beharrean; ohituretan eta oinarrizko zaintzetan oztopatzea.
• Familia-ekologian duen eragina: diru-sarrerak galtzea, etxebizitzaren ezegonkortasuna, familia zabalarekiko harremana galtzea eta hezkuntza- eta gizarte-etenak.
• Haurtzaroaren segurtasunean duen eragina: tratu txarren biktima zuzena izatea, edo indarkeria ikustea, entzutea edo haren berri izatea.

Bide horiek guztiak bat egiten dute haurrari(ei) eragindako kaltean: jokabidezko, emozional, sozial eta hezkuntzako kaltea; garapen-arazoak sortzen dituena; lesio fisikoak eragiten dituena. Bide bakoitza banan-banan izendatzeak ahalbidetzen du erasotzailearen benetako eragina dokumentatzea, ondorio horiek amaren ustezko hutsegite bati egotzi beharrean.

Praktikaren jarraitua: kaltetzen duen praktikatik konpontzen duenera

Eredua norberaren erantzun profesional eta instituzionala bost mailako jarraitu batean kokatzeko ere balio du. Galdera zuzena da: non kokatzen da gure jarduna?

1. Suntsitzailea. Amari errua botatzen dio eta indarkeria gelditzeko ardura ematen dio; haurra arriskuan jartzen du.
2. Arduragabea. Ez du ikusten ez dokumentatzen erasotzailearen eredua; arreta amarengan jarraitzen du.
3. Aurre-gaitua. Arazoa aitortzen du, baina konponbide eraginkorrik gabe; oraindik ama egiten du erantzule.
4. Gaitua. Esku hartzen du, amarekiko aliantzan zentratuz eta erasotzailea helburu hartuz.
5. Trebea. Praktika sendoa eta kulturalki sentibera, emaitzak eraldatzen dituena.

Lehen bi mailak kaltetzen duen praktika dira; azken biak, konpontzen duen praktika. Jarraitu horretan zintzotasunez kokatzea da esku-hartzea hobetzeko lehen urratsa.

Erasotzailearen eredua mapeatzeko bost tresnak

Ereduak aurreko guztia bost mapeatze-tresnatan gauzatzen du, ebaluazioa eta dokumentazioa gidatzen dutenak:

1. Kontrol koertzitiboaren eredua identifikatzea.
2. Familiaren funtzionamenduan mapeatzea.
3. Guraso babeslearen indarguneetan mapeatzea.
4. Beste faktore batzuetan mapeatzea (eragindakoak, larriagotutakoak, oztopatutakoak).
5. Praktika profesionalerako ondorioak ateratzea.

Deskargatu infografia (A3, inprimagarria)

Eredu osoa infografia batean laburbildu dugu, A3an inprimatzeko eta eguneroko lanean eskura izateko pentsatua. Deskarga librekoa da: erabili, partekatu zure lantaldearekin eta zintzilikatu behar den lekuan.

Deskargatu PDFn

Deskargatu PNGn

 

Prestatu zaitez Safe & Together ereduan

Eredua ulertzea lehen urratsa da; hura trebetasunez aplikatzeak —genero-indarkeria ebaluatu eta dokumentatzean eta auzitegiekin lan egitean— prestakuntza eskatzen du. Escuela de Control Coercitivo-k zuzenbide-, forentse-, psikosozial-, osasun- eta gizarte-arloko profesionalak prestatzen ditu adimen artifiziala modu operatiboan erabiltzen —kontrol koertzitiboaren dinamikak ulertu eta dokumentatzeko— eta Safe & Together ereduan.